اعطاء حقّ اقارب است به صلهء رحم . و بعضى گفته‌اند : قرابت نبى است صلى الله عليه و آله ، و نهى از فحشاء تجاوز از حدود الهى است ، و نهى از منكر نهى از چيزى است كه عقل انكار او نمايد ، و بغى طلب زيادتى و تكبّر است « 1 » . و عدالت در لغت به معنى راستى نمودن و سويت و برابر كردن است ، و به معنى مقبول الشهاده بودن نيز آمده ، و عدالت كه در احكام فقه معتبر است كيفيتى است در ذات انسان باعث بر مداومت تقوى و مروّت باشد ، و احسان در لغت نيكى كردن است ، و عدالت و ترك ظلم نمودن ، و در شريعت واجب است ، و احسان و نيكى كردن سنّت مگر از احسان صلهء رحم خواهند كه آن در بعضى موارد واجب است ، چنان چه قبل از اين مبيّن شد . و در عدالت ثواب بى نهايت و اجر بى غايت است ، چنان كه از كريمهء ( اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى ) « 2 » يعنى : عدل بجا آريد كه عدل به تقوى و پرهيزگارى اقرب است مستفاد مىشود . و در حديث واقع است كه « عدل ساعة خير من عبادة ستّين سنة » يعنى : رعايت عدل نمودن بهتر است از عبادت شصت سال . و در حديث ديگر وارد است كه « كلّكم راع وكلّكم مسؤول عن رعيّته » « 3 » يعنى : همهء شما نگهبان و مانند شبانيد ، و همهء شما در روز قيامت سؤال كرده و استفسار نموده مىشويد از حال رعيت و زيردستان . و در روايت واقع است كه پادشاه و حاكم را از حال رعيت خود سؤال كنند ، و مخدوم و صاحب را از مملوك و بندهء خود ، و مرد را از اهل و عيال ، و زن را از

--> ( 1 ) جوامع الجامع 2 : 304 . ( 2 ) سورهء مائده : 8 . ( 3 ) عوالى اللآلى 1 : 129 .